Zwanger worden: wat je cyclus en hormonen vertellen over je vruchtbaarheid

Je menstruatiecyclus is eigenlijk een maandelijkse graadmeter voor je gezondheid. Is je cyclus regelmatig, dan is de kans groot dat er ook een eisprong plaatsvindt. Je hormonen vertellen daarbij het verhaal achter de schermen. Lukt zwanger worden niet meteen, dan kan onderzoek helpen om te zien waar het eventueel hapert.

Belangrijk vooraf: niet meteen zwanger worden is heel normaal. Van de stellen die het proberen, is ongeveer acht op de tien binnen een jaar zwanger. Dit artikel helpt je vooral begrijpen wat er speelt, zodat je op tijd de juiste vragen kunt stellen.

Je cyclus als graadmeter

Een cyclus wordt aangestuurd door een paar hormonen die elkaar netjes aflossen. In het begin zorgt FSH (follikelstimulerend hormoon) dat er een eicel rijpt. Oestradiol stijgt mee terwijl de follikel groeit. Rond het midden geeft een piek van LH (luteiniserend hormoon) het startsein voor de eisprong. Daarna maakt het lichaam progesteron aan, dat het baarmoederslijmvlies klaarmaakt voor een eventuele innesteling.

Blijft een zwangerschap uit, dan dalen die hormonen en begint je menstruatie. Een regelmatige cyclus betekent meestal dat dit samenspel werkt. Een sterk wisselende of uitblijvende cyclus kan een teken zijn dat er geen (regelmatige) eisprong is.

Hoe weet je of je een eisprong hebt?

Een eisprong bevestig je het betrouwbaarst met een bloedtest op progesteron in de tweede helft van je cyclus. Dit gebeurt meestal ongeveer zeven dagen voor je verwachte menstruatie, ook wel de midluteale fase genoemd. Is het progesteron dan voldoende gestegen, dan wijst dat op een eisprong (NHG-Standaard Subfertiliteit).

Ovulatietesten uit de drogist meten de LH-piek in je urine en geven een indicatie van je vruchtbare dagen. Ze zeggen alleen niet of er daadwerkelijk een eicel is vrijgekomen. Bij een onregelmatige cyclus zijn ze bovendien lastiger te timen.

Wat AMH wel en niet zegt

AMH (anti-Mulleriaans hormoon) is de laatste jaren populair geworden als “vruchtbaarheidstest”. Het geeft een indicatie van je eicelvoorraad, oftewel hoeveel eicellen je nog ongeveer hebt.

Hier zit een belangrijk misverstand. Een lagere AMH-waarde zegt iets over de hoeveelheid eicellen, maar voorspelt niet betrouwbaar je maandelijkse kans om op natuurlijke wijze zwanger te worden. In een studie onder vrouwen van 30 tot 44 jaar zonder bekende vruchtbaarheidsproblemen hadden vrouwen met een laag AMH een vergelijkbare kans om zwanger te worden als vrouwen met een normale waarde (Steiner, 2017).

AMH kan wel nuttig zijn, bijvoorbeeld bij het inschatten van de reactie op een ivf-behandeling of bij vragen over de timing van kinderwens. Maar lees een enkele AMH-uitslag nooit als een oordeel over of je nog “kunt” of “moet”. Bespreek zo’n uitslag met een arts die je hele situatie meeneemt.

De schildklier en zwanger worden

De schildklier speelt vaker een rol dan mensen denken. Een te trage of te snelle schildklier kan je cyclus verstoren en het zwanger worden lastiger maken.

Ook schildklierantistoffen zijn relevant. Een systematische review liet zien dat vrouwen met schildklierantistoffen een hoger risico op een miskraam hadden (van den Boogaard, 2011). Daarom kan een controle van je schildklier (TSH, en zo nodig vrije T4 en antistoffen) zinvol zijn als je zwanger wilt worden, zeker bij een eerdere miskraam of bij schildklierklachten in de familie. Wat er precies nodig is, bepaal je samen met je huisarts.

Wanneer is het slim om je te laten onderzoeken?

Een veelgebruikte richtlijn: ben je jonger dan 36 jaar en heb je een gezonde, regelmatige cyclus, dan is het gebruikelijk om ongeveer een jaar te proberen voordat onderzoek wordt aangeraden. Ben je 36 jaar of ouder, dan is het verstandig om al na ongeveer een half jaar met je huisarts te overleggen (NHG-Standaard Subfertiliteit).

Eerder aan de bel trekken is logisch als:

• je cyclus onregelmatig is of soms helemaal wegblijft,
• je bekend bent met PCOS, endometriose of een schildklieraandoening,
• je een miskraam hebt gehad,
• je gewoon graag wilt weten hoe je ervoor staat.

Wil je je alvast inlezen, dan kun je nalezen welke bloedtesten en hormonen bij een vruchtbaarheidsonderzoek horen, zodat je beter voorbereid het gesprek met je huisarts of gynaecoloog ingaat. Een test vervangt dat gesprek niet, maar helpt je wel om gerichter vragen te stellen.

Je cyclus vertelt elke maand een stukje van je verhaal. Door beter te snappen wat je hormonen doen, sta je steviger in je schoenen, of je nu net begint met proberen of al even bezig bent.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Overleg bij een kinderwens of klachten altijd met je huisarts of gynaecoloog. Bij Lunara Health worden bloeduitslagen beoordeeld door een BIG-geregistreerde arts en verwerkt via ISO 15189-geaccrediteerde laboratoria.

Bronnen

Steiner AZ, Pritchard D, Stanczyk FZ, et al. Association between biomarkers of ovarian reserve and infertility among older women of reproductive age. JAMA, 2017. PMID 29049585.

van den Boogaard E, Vissenberg R, Land JA, et al. Significance of (sub)clinical thyroid dysfunction and thyroid autoimmunity before conception and in early pregnancy: a systematic review. Human Reproduction Update, 2011. PMID 21622978.

NHG-Standaard Subfertiliteit, Nederlands Huisartsen Genootschap.

Geschreven door het redactieteam van Lunara Health.